Oni su POSLEDNJI ČUVARI PARTIZANSKE VATRE

“Po šumama i gorama naše zemlje ponosne, idu čete partizana, slavu borbe pronose…”, odjeknulo je. Nije da nije srce zaigralo, u ponekom oku publike je zaiskrila suza, starac sa titovkom na čelu je ustao i pevao sebi u bradu…

Treći kragujevački bataljon prve proleterske brigade na Trgu republike

Da je neko sa strane, neobavešten o čemu se radi, banuo u veliku salu beogradske opštine Savski venac u četvrtak nešto ispred podneva, verovatno bi pogledom tražio filmske kamere i Veljka Bulajića, pretpostavljajući da prisustvuje snimanju rimejka nekog od njegovih partizanskih filmova. Starci okićeni partizanskim odlikovanjima, Titova slika na zidu, zastava Jugoslavije, “drugarice i drugovi” u obraćanju… bio je to sentimentalni vremeplov u jedno drugo doba čiji simbol je bila petokraka zvezda a zemlja čiju slobodu su borci izvojevali s tim znakom na kapama zapamćena je kao socijalistička, federativna i samoupravna Jugoslavija.

Nestao je socijalizam, đavo je odneo federaciju, samoupravljanje je zamenjeno novim robovlasništvom pod firmom liberalne ekonomije, a sama Jugoslavija je umrla u krvi i mukama, fronclajući se na sastavne delove koji su svoj kohezioni faktor nazvan bratstvo i jedinstvo zamenili beslovesnom mržnjom i manje-više besmislenim sporovima. I sada izgleda da se ni u najsrećnije doba socijalizma nismo ni izbliza toliko voleli koliko se sada mrzimo. Baštinicima Narodnooslobodilačke borbe (NOB) o kojoj današnji đaci u istorijskim udžbenicima uče iz fusnota, zbunjeni i otrovani manipulacijama i revizionističkim inženjeringom protagonista novih ideologija, ne daju da se taj period tek tako zaboravi i gurne na marginu. Tako je podružnica Saveza udruženja boraca narodnooslobodilačkog rata Srbije (SUBNOR) na Savskom vencu odlučila da Svečanom akademijom obeleži 75-godišnjicu oslobođenja ove opštine u Drugom svetskom ratu kojoj su osim preživelih boraca iz Srbije i čuvara njihovih tekovina iz opštinskih odbora SUBNOR-a sa teritorije Beograda, prisustvovali predstavnici boračkih i antifašističkih organizacija iz Hrvatske, Bosne i Hercegovine, Crne Gore… U okviru Svečane akademije organizovana je i izložba fotografija slavnog ratnog foto-reportera Riste Marjanovića koji je svojim aparatom ovekovečio oba svetska rata.

Ulica Miloša Velikog na dan oslobođenja

TITO U CRKVI

ašli su se tu i predstavnici ratnih jedinica, Udruženja 6. ličke i 8. kordunaške udarne divizije, a na dane partizanske slave i odsudne bitke za oslobođenje Beograda koja je trajala od 14. do 20. oktobra podsetio je borac Prve proleterske brigade i predsednik boračke organizacije Savskog venca Zdenko Duplančić.

I svedok trenutka kad se posle žestokih sedmodnevnih borbi jugoslovenskih partizana i jedinica Crvene armije protiv Nemaca na tada najvećoj zgradi u Beogradu “Albaniji” zavijorila jugoslovenska trobojka. Prekjuče je ovaj prekaljeni borac, koji je i posle rata ostao vojnik i u penziju otišao kao pukovnik JNA, napunio devedeset godina, ali u četvrtak je najmanje razmišljao o svom rođendanu. Čoveku koji je toliko puta mogao da pogine i koji je kao dvanaestogodišnjak ušao prvo u SKOJ a sa 14 godina postao borac Prve proleterske brigade, koji je kao mitraljezac učestvovao u oslobođenju Beograda, potom Zagreba, a ratni put završio u Trstu, to nije bitno. Ovom rođenom Splićaninu koji potiče iz ugledne i bogate građanske porodice, mnogo je bitnije da sačuva sećanje na slavne dane partizanske borbe u vremenu kada, kako kaže, deca u Hrvatskoj uče da su ustaše bile borci za slobodu Hrvatske, a u Rudom gde je osnovana njegova Prva proleterska brigada glavna ulica nosi ime Draže Mihailovića. Nema vremena za duži razgovor pa ono što bi rekao čitamo iz opsežnog intervjua koji je nedavno dao “Slobodnoj Dalmaciji”, a koji mu je uokvirenog doneo na poklon njegov Splićanin, vršnjak i partizanski borac Antun Tonči Boranović. A tamo, između ostalog, piše i ovo:

“Prva proleterska je uvek išla tamo gde je bilo najteže. Ta jedinica je dala 84 narodna heroja, to ni divizije nisu imale. Mi smo u partizanima imali tri vrste jedinica: proleterske, udarne i obične, a proleterske su bile kao neka avangarda. Prva proleterska je imala i vojni i politički zadatak. Vojni – da diže ustanak, to su bili vrlo borbeni ljudi. Politički – da širi klasnu svest među borcima. Sve do desanta na Drvar 25. maja 1944. Prva proleterska je bila uz Tita i Vrhovni štab, štitili smo ih. Tukli smo se sa svima: protiv Nemaca, Talijana, ustaša, četnika, Bugara, Čerkeza, svakakve gamadi. Nakon Drvara Tito ide u Bari pa na Vis, a mi kroz Bosnu prema Srbiji. Inače, moj stric Atilio Duplančić je bio radiotelegrafista u Vrhovnom štabu, a bio je religiozan, i na Božić 1942. kaže on Titu da ide na ponoćnu liturgiju, a Tito će njemu: “Druže Atilio, idem i ja s tobom.” A moj stric je Tita zvao “Jozo”, i kaže mu: “Pa di ćeš ti, druže Jozo, u crkvu?” A Tito veli: “Druže Atilio, puno nas je izginulo, a kad seljaci vide da ja idem u crkvu, onda će i oni doć’ u partizane.” Tako je i bilo.”

Na svečanu akademiju došli su gosti iz Hrvatske, Crne Gore, BiH...
Na svečanu akademiju došli su gosti iz Hrvatske, Crne Gore, BiH…

NEMA KAJANJA

Sa ordenjem na grudima iz Bijelog Polja, ispred tamošnje boračke organizacije, stigao je Mirko Stanić, inače pukovnik u penziji.

– Ja nisam mogao u rat, bio sam tek rođen, ali moj stariji brat od strica Đorđije je poginuo na Sutjesci, a i otac i majka su mi bili u partizanaima – kaže Stanić.

Ispred udruženja bosanskohercegovačkih boraca na svečanu akademiju je iz Sarajeva potegao Ibrahim Čomić. I dalje nepokolebljivih uverenja na kojima se zasnivala zemlja koje više nema.

– Moj brat Mujo je u rat otišao sa 11 godina sa našim ocem Halidom i najmlađi je nosilac Partizanske spomenice u Jugoslaviji. I majka Fatima je bila partizanka od 1941. godine. Ovde sam da podsetim na vrednosti NOB-a i vrednosti ZAVNOBiH-a gde je rečeno da je BiH jednako država Srba, Muslimana i Hrvata i drugih njenih građana. Za takvu Bosnu se i danas zalažem i jedino je takvu priznajem – kaža Čomić.

Marko Radojičić, borac Šeste crnogorske udarne brigade, sa ponosom prima i pokazuje Medalju borca koju mu uručuje Duplančić. Teško je ranjen u bici na Mojkovcu i ostao je težak invalid.

– Nikad se nisam pokajao što sam stupio u partizane i opet bih isto uradio – kaže starac.

Zlatko Duplančić oslobađao je Beograd i u njemu, evo, proslavio 90. rođendan

A kakvi su to ljudi bili najbolje svedoče mlađi saradnici Zdenka Duplančića koji prepričavaju anegdotu sa jednog putešestvija iz Beograda u Zagreb. Jedni se vajkaju da su se umorili, drugi su žedni, trećima se put odužio i samo pitaju kad će, dok se stari mitraljezac nije okrenuo sa prvog sedišta, prekorno ih pogledao i odsekao:

– Samo vas slušam, ja sam sve ovo kuda idemo prešao pešice.

Behu li to zaista ljudi posebnog kova?

Operacija Beograd

Tokom Beogradske ofanzive, od 12. do 20. oktobra 1944. godine, jedinice Prvog proleterskog i Dvanaestog korpusa Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije i Drugog i Trećeg ukrajinskog fronta Crvene armije nanele su težak poraz nacističkoj Nemačkoj i izvojevale jednu od najznačajnijih pobeda na Balkanu u Drugom svetskom ratu.

Pripadnici narodnooslobodilačkih jedinica, pod komandom Peka Dapčevića, sa snagama Crvene armije, koje je predvodio general Vladimir Ždanov, sreli su se 11. oktobra na levoj obali Morave i krenuli u zajedničku bitku za Beograd.

Za tri dana savladan je otpor Nemaca na prilazima Beogradu, dok su, istovremeno, jugoslovenske i ruske snage oslobodile Topolu i Mladenovac, te zauzele Avalu. U noći između 19. i 20. oktobra osvojena je i Palata “Albanija”, a postavljajući jugoslovensku trobojku na njen krov, poginuo je partizan Miladin Petrović. Trobojka na Palati “Albanija” simbolično je označila da je Beograd oslobođen.

Beogradskom operacijom okončana je 1.287 dana duga nemačka okupacija tog grada. U borbama za oslobođenje Beograda poginulo je 3.000 boraca Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije i 960 vojnika sovjetske Crvene armije. Nemačke okupacione snage izgubile su 15.000 pripadnika, a 9.000 je zarobljeno.


Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*